Po konferencji: Praca – Przedsiębiorczość – Społeczna Gospodarka Rynkowa

Po konferencji: Praca – Przedsiębiorczość – Społeczna Gospodarka Rynkowa


Inspiracje

  1. „Została nam zadana praca nad pracą” (Jan Paweł II, Szczecin 1987). – Trzydzieści jeden lat po sformułowaniu tego apelu-zadania przez Jana Pawła II, pozostaje on ciągle bez pogłębionej odpowiedzi z naszej strony, jako zadanie „nie do końca odrobione”, pomimo jego ważności i aktualności dla dobra wspólnego nas wszystkich oraz polskiego ładu społecznego.
  2. „Czym jest praca? Odpowiadam: praca jest szczególną formą rozmowy człowieka z człowiekiem, służącą podtrzymywaniu i rozwojowi ludzkiego życia. Krócej: praca to rozmowa w służbie życia” (Józef Tischner, Etyka solidarności, Kraków 2005, s. 25).
  3. Solidarność. Żyjemy w świecie współzależności między ludźmi. „Chodzi nade wszystko o fakt współzależności pojmowanej jako system determinujący stosunki w świecie współczesnym, w jego komponentach gospodarczych, kulturowych, politycznych oraz religijnych; współzależności przyjętej jako kategoria moralna. Na tak rozumianą współzależność właściwą odpowiedzią — jako postawa moralna i społeczna, jako „cnota” — jest solidarność.Nie jest […] ona tylko nieokreślonym współczuciem czy powierzchownym rozrzewnieniem wobec zła dotykającego wielu osób, bliskich czy dalekich. Przeciwnie, jest to mocna i trwała wola angażowania się na rzecz dobra wspólnego, czyli dobra wszystkich i każdego, wszyscy bowiem jesteśmy naprawdę odpowiedzialni za wszystkich. Wola ta opiera się na gruntownym przekonaniu, że zahamowanie pełnego rozwoju jest spowodowane żądzą zysku i […] pragnieniem władzy.” (Jan Paweł II, Sollicitudo rei socialis, nr 38).

Wyzwania

  1. „Pseudo dogmaty” dotyczące działalności gospodarczej obecne w dyskursie publicznym:

Głębokie nierówności społeczne są nieuchronne, wszystkie ofiary transformacji ustrojowej są sobie same winne, produkcja przemysłowa to przeżytek, my Polacy nie mamy szans w wyścigu innowacyjnym, a więc przyszłością Polski jest stanie się wielkim zapleczem usług dla państw technologicznie rozwiniętych, kapitał w żadnym razie nie ma narodowości, szkolnictwo zawodowe to jest relikt czasów PRLu.

  1. Pytania dotyczące rynku pracy i pracowników

Jak uszanować tak ważne wolnorynkowe reguły gry, a jednocześnie chronić pracowników przed wyzyskiem?  Czym są sprawiedliwa płaca i godna praca? Co dla pracy i pracownika oznaczają plany reindustrializacji tak ważnej dzisiaj w Polsce? Jak odpowiadać na współczesne wyzwania świata pracy, które niosą postępująca cyfryzacja, robotyzacji i sztuczna inteligencja? Jak zachować konieczną elastyczność zatrudnienia, zapewniając pracownikom niezbędne poczucie stabilizacji?

  1. Rozumienie dobra wspólnego w ujęciu katolickiej nauki społecznej w sektorze pracy, przedsiębiorczości i społecznej gospodarki rynkowej

Dobro wspólne w aspekcie instytucjonalnym

Otoczenie społeczne i polityczne – „przyjazne, odpowiedzialne i stabilne”; zaufanie społeczne, etos działalności gospodarczej, ponadpartyjna strategia na rzecz rozwoju sektora gospodarczego.

Otoczenie prawne – „przejrzyste i pomocne, na miarę człowieka”; prawo pracy, prawo dotyczące przedsiębiorców, prawo podatkowe.

Otoczenie infrastrukturalne – „nowoczesne i rozwijające ludzką twórczość”; innowacyjne ośrodki naukowo-badawcze, klastry naukowo-gospodarcze, wysoko technologicznie rozwinięte know how.

Dobro wspólne w aspekcie indywidualnym

Praca – „narzędzie pomocne do realizacji istoty naszego człowieczeństwa”: W wymiarze materialnym – umiejętności zawodowe, środki do życia. W wymiarze duchowym – twórczość, innowacyjność, zaufanie, solidarność. W wymiarze religijnym – współpraca z „pracującym” Bogiem, „współstwarzanie”.

Środowisko pracy – „miejsce realizacji naszego człowieczeństwa oraz podtrzymywania i rozwoju ludzkiego życia, szanujące i promujące ludzką godność, solidarną odpowiedzialność i kreatywność” przez: humanizację pracy – KNS: zasada prymatu człowieka nad pracą, humanizację płacy – KNS: zasada „godnej zapłaty”, osobowy rozwój człowieka – KNS: rozwój ludzkich potencjalności „całego” i „każdego” pracującego.

Postulaty do refleksji i debaty (wystąpienie Jarosława Gowina)

Musimy przemyśleć na nowo, co oznacza społeczna gospodarka rynkowa. – „Ten model gospodarczy, który powstał w Polsce po ‘89 roku, w niewielkim stopniu jest «społeczny», ale być może w jeszcze mniejszym stopniu jest «rynkowy». Raczej, przez te dwadzieścia kilka lat, narastały bariery utrudniające przedsiębiorczość, utrudniające swobodę działania gospodarczego.” Trzeba nam wyważyć to, co «społeczne» i to, co «rynkowe» w gospodarce.

Rodzina, ze szczególnym uwzględnieniem miejsca kobiet na rynku pracy. – „W minionych latach wiele się pod tym względem zmieniło na lepsze, ale to wciąż za mało, i potrzebna jest taka refleksja o miejscu rodziny w porządku gospodarczym. Np. skoro mowa o kobietach. Dla tych kobiet, które chcą łączyć macierzyństwo z pracą, musimy w większym stopniu stawiać na elastyczność zatrudnienia. W przypadku zaś tych kobiet, które wolą poświęcić się wyłącznie dzieciom w rodzinie należy wreszcie i na serio potraktować ich wysiłek jako godną szacunku i uznania pracę.”

Jeżeli chcemy, żeby Polska się rozwijała, musimy przełamać fatum resortowości. – „Jeżeli chcemy stworzyć długofalową ponadpartyjną strategię, to strategia ta musi znaleźć odzwierciedlenie we wszystkich obszarach życia społecznego i państwowego. A zatem, np. kodeks pracy musi być współkształtowany również przez cele tej ponadpartyjnej strategii na rzecz rozwoju, czy ponadpartyjnej strategii na rzecz rodziny.”

Podniesienie płac na wszelkich poziomach edukacji, powiązane jednak z jakością kadr i kształcenia. – „Bez tego zapomnijmy nie tylko o gospodarce, która będzie efektywna, ale też o gospodarce, która będzie tworzyć środowisko przyjazne dla pracy i dla rozwoju człowieka.”

Podniesienie efektywności pracy. – „Od lat różne dane wskazują na niezwykłą pracowitość Polaków na tle innych społeczeństw, a jednocześnie wciąż przegrywamy efektywnością. Stąd konieczny jest nacisk na większą koordynację, znoszenie barier, na wykorzystanie rezerw innowacyjnych.”

Przyszłość klasy średniej. – „To klasa średnia jest kołem zamachowym rozwoju gospodarczego. Powinniśmy dążyć do takiego modelu gospodarczego, który będzie poszerzał liczebność klasy średniej.”

Jeżeli – jak pisał ks. Tischner – praca jest rozmową człowieka z człowiekiem, to musimy w naszym dramatycznie podzielonym społeczeństwie odbudować kapitał wzajemnego zaufania. – „Zaufanie społeczne to jest jeden z podstawowych warunków rozwoju gospodarczego. Nie pomogą nam nawet najlepsze kodeksy pracy, nie pomogą programy, dofinansowanie i projekty, jeżeli nie będzie w Polsce wzajemnego zaufania, szacunku, współpracy.”

Inicjatywy

Utworzenie w Łodzi ośrodka refleksji nad pracą, przedsiębiorczością i społeczną gospodarką rynkową. – Inicjatywa podjęta przez Rektora Politechniki Łódzkiej, „żeby Łódź stała się miejscem refleksji nad pracą, przedsiębiorczością i społeczną gospodarką rynkową. Żeby łódzkie środowisko akademickie, stało się miejscem takiej refleksji, nie dla Łodzi, chociaż w Łodzi, taką przestrzenią do refleksji, do której będzie zapraszało także różne środowiska.” Chodzi o merytoryczną burzę mózgów i pogłębione analizy ludzi, którzy chcą, tę przez Jana Pawła II zadaną nam „pracę nad pracą”, podjąć i kontynuować.